Solaxay padşahın nağılı


solaxayRüfət Əhmədzadə

Solaxay padşahın nağılı

(hekayə)

Biri var idi, biri yox idi, balaca bir ölkədə Solaxay padşah adında böyük və əzəmətli bir hökmdar var idi. Yazmaqla və oxumaqla arası yox idi, amma yeyəndə, burnunu qurdalayanda, əyanlara və xidmətçilərə qapaz vuranda, subaşına çıxanda, eləcə də hərəmləri ilə görüşəndə həmişə sol əlindən istifadə edərdi. Heç kimlə əl tutub görüşməzdi, ona görə də, salamlaşmaq üçün ancaq qıyıq gözlərini yüngülcə sağa-sola tərpətmək və üzünü turşudub başını ehmalca yelləmək bəs edərdi.

Sağ əlini isə yaddan çıxarmışdı. İndi biri soruşacaq ki, bəs o padşah iki əlini bir-birinə çırpıb fərraşı və ya cəlladı çağırmırdımı? Baho! Sizin ağlınız o əttökən nağıllara getməsin, bizim Solaxay padşah sol əlini havaya qaldıranda, ya da dizinə şappıldatmaq üçün hazır vəziyyətə gətirəndə hamı diqqət kəsilirdi. Bütün əyan-əşrəfin gözü dikilirdi o sol ələ. Padşah əlini yellədib “boynu vurulsun”, ya da “zindana atılsın” dedimi, qəzəbinə gələn kimsəyə mərhəmət olmazdı.

Solaxay padşahın bir qəribə xasiyyəti də var idi. Hüzuruna gələn kimsə yeni adam olanda, əvvəlcə onu qapının kandarında bir qədər gözlədir, sol əlini sol gözünün üstünə qoyur, sağ gözü ilə o insanın ziyan verib-verməyəcəyini müəyyən edirdi. Sonra qonaq bir neçə addım da irəliyə buraxılır, bu dəfə Solaxay padşahın sol əlini sağ gözünə tutmasını gözləyirdi. Və böyük ağla sahib olan Solaxay padşah ikinci dəfə eyni adamı sol gözü ilə nəzərdən keçirirdi. Artıq qonağın ziyanı yox, verəcəyi xeyir maraqlı idi.

Əgər Solaxay Padşah qonağında xeyir verəcək əlamətlər görürdüsə, daha bir neçə addım yaxına gəlməyə icazə verirdi. Xeyir-mənfəət hiss etməzdisə, o adil və həşəmətli hökmdar öz qonaqlarını divanxananın tən ortasında saxlatdırardı. Qonaqların sözünü-istəyini dinləyər, bir dilucu cavab verib yola salardı. Onun katibləri isə həmişə əmrləri yazan kimi görünərdilər. Amma əslində, saatlarla davam edən qəbul günlərində bir vərəq belə dolmazdı.

Çünki padşahın verdiyi sözlər və buyurduğu əmrlər ən yaxşı halda “həll olunar”, ən ortabab halda “zindana salın”, ən pis halda isə… Solaxayın qəzəbinə gəlmək, sadəcə kəllə itirmək deyildi. O, qəzəbinə tuş gələn adamın bütün nəslini özüylə birlikdə məhv edərdi. Çünki böyük və uzaqgörən padşah bilirdi ki, onun qəzəbindən bütün Adəm övladları hiss edə bilər. Bir gün də hansısa boynuvurulmuşun oğlu peyda olar, gəlib padşaha üsyan edərdi. Amma kimisə zindana salanda başqa cür olurdu.

O nəslin kişisi-qadını, qocası-cavanı “bezdim” demədən, gecə-gündüz bilmədən sarayın qabağında boynubükülü növbə tutardı. Solaxay padşah isə xeyirxahlığından geri qalmazdı. Adi günlərdə adi şeylər üstündə zindana atdığı adamların bir qismini bayram günlərində azad etdirər, beləcə də nə qədər insanın dua və şükranlığını qazanmış olardı. Bu həbsetmə-əfvetmə işi nə qədər əyləncəli və fəzilətli olsa da, padşah öz padşahlığını qorumaq üçün həftədə ən azı bir nəfərin başını, bir nəslin kökünü kəsərdi. Belə etməsəydi, xalqı ondan qorxmazdı, hətta sevməzdi də. Solaxay padşahın ən çox nifrət etdiyi və qəzəbləndiyi insanlar solaxaylar idi. Onlar padşahı özlərinə nə qədər yaxın bilsələr də, padşah kimsənin ona oxşamasını istəmirdi. Və bir-bir tapıb sağ əlini işlədə bilməyənləri cəzalandırırdı. Öldürmədiklərinin isə sol əlini kəsirdi ki, məcbur qalıb sağ ələ öyrəşsinlər. Solaxay padşah həm də gözəl tərbiyəçiydi.

O, arada təğyiri-libas olub paytaxtı seyrə çıxmağı sevərdi. İnsanların ən çox nədən danışdığına diqqət edərdi. Məsələn, bir neçə dəfə paytaxtın bazar və küçələrini gəzərkən, rəiyyətin vergilərdən çox gileylənməsinin şahidi oldu.

Saraya qayıdandan sonra bütün əyan-əşrəfi başına toplamış, görüb eşitdiklərini fikirli halda  onlara danışdı. Əvvəlcə, əyanlar elə bildilər ki, padşah rəhmə gəlib və bundan qorxmuşdular. Mərhəmət hissi oyanan padşah artıq bacarıqlı hökmdar ola bilməzdi, ölkəni zəif idarə edərdi. Hətta padşahın hüzuruna qoltuğunda xəncər girən bir neçə əyan var idi ki, xalq onları padşahdan da güclü və sərvətli sayırdı. Onlar istənilən vaxt padşahı da yıxmağa qadir idilər. Sarayın yarısı məhz bu əyanların adamlarından ibarət idi. Dörd-beş əyan əlləri qoltuğunda taxta yaxınlaşmışdılar ki, Solaxay padşah fikirli gözlərini yerdə dikdiyi nöqtədən qaldırıb dedi:

– Rəiyyət vergidən çox gileylənir,  insanlar yaman çox “vergi-vergi” deyirlər. Ona görə də, vergiləri ikiqat qaldırmaq lazımdır. Və camaatın arasında da söz yayılsın ki, çox şikayətlənəndə vergilər daha çox qalxacaq. Amma elə edin ki, rəiyyət məndən inciməsin. Bunu Allahın qisməti bilsinlər və giley-güzar da bəd əlamət sayılsın.

Solaxay padşahın müdrikliyi hamını heyran qoydu. Onun əmri “ikiqat artım” idisə, əyanlar vergiləri üçqat-dördqat artırdılar. Ucqar əyalətlərə isə bu əmr beşqat-altıqat artımla gedib çıxdı. Beləcə, xalq da yavaş-yavaş çox danışmağın pis nəticə verəcəyinə inandı.

Bir ay sonra şah yenə təğyiri-libas olub, paytaxtı gəzməyə çıxdı. Bu dəfə rəiyyət daha ümidsiz görünürdü, amma vergidən gileylənmirdilər. Əksinə, vergi sözü gələndə “Allah şeytana lənət eləsin!” deyib keçirdilər. Bu dəfə insanların narazılığı ondan ibarət idi ki, şəhərə su gəlmir, pintilik basıb.

Padşah istədi yezidlik eləsin, amma əli gəlmədi. Sadəcə əmr etdi ki, şəhər ətrafındakı naxırları, sürü və ilxıları gecə-gecə şəhərə gələn arxlara qovsunlar, səhər suyu murdar görən xalq da bunu şeytanın növbəti məkri kimi anlasın. Solaxay padşahın bu müdrikliyi də işə yaradı. Xalq səssizcə, amma padşaha dua-səna edərək yaşamağa davam edirdi.

Bir ay sonra isə başqa cür vəziyyət var idi. Daha insanlar padşahdan yox, sələmçilərdən gileylənirdi. Hətta bazarda nimdaş paltarlı, hisli-paslı bir qoca əlini göyə qaldırıb fəryad edirdi:

– Bilmirəm, hamballıqla qazandığım qəpik-quruşdan sələmçilərin sələmini verim, yoxsa Solaxay padşahın vergisini… Allahım, bu nə bəladır biz düşmüşük?

Qocanın dilindən “vergi” sözünü eşidən ətrafdakılar özlərini itirdilər. Şeytana lənət oxuyub, kişinin üstünə çımxırdılar.

– Əstəğfürullah, qoca! Padşahımız Allahın valisidir, onun adını haramatla bir hallandırma…

Qoca yaralı aslan kimi səsini daha da qaldırdı:

– Əgər padşah Allahın valisidirsə, onda bir zəhmət çəksin, haramatdan bizi xilas eləsin. Biz də sələmçiləri yox, padşahı dolandıraq! Kim istəyər gedib sələmçiləri dolandırsın? Hə? Siz istəyərsiz?

Sonra o üsyankar qoca adi rəiyyət görkəmində olan Solaxay padşaha baxdı. Padşah onun çuxura çökmüş, amma qəzəbli gözlərindən özünü itirdi. Qoca sağ əlini açıq şəkildə irəli tutub, padşaha doğru gəldi. Padşahın yanındakı fərraş əlini xəncərə atmaq istəyəndə, padşah onun əlini tutdu. Qoca doğma bir adamı ilı danışırmış kimi, mehriban səslə dedi:

– Ey mənim qardaşım, sən özün üzdən vicdanlı adama oxşayırsan. Əlini vicdanına qoy, de görüm pulun olsa, padşahın xəzinəsinə verərsən, yoxsa haramzada sələmçilərə? Bax, bu ölkədə ortabab bir tacir tapmaq da müşkül olub. Xalq çörəyini itirib, ingilisə-firəngə, kafirlərə hamballıq edirik. Özümüzünkülər də qır-qızıl alverində, sələmçilikdə… hərəsi bir dəstə yığıb başına, qara camaatı adam yerinə qoymur. Belə dərd olar? Əlini vicdanını qoy, özün de, biz yazıqlar nə edək?!

Padşah özü də bilmədən sol əlini qaldırdı, istədi ki, vicdanına qoyub fikirləşsin. Amma əlini bir az sinəsndə, bir az çənəsində, bir az da alnında gəzişdirdi… Vicdanı hardadır, tapa bilmədi. Sonra nə fikirləşdisə, qocaya yaxınlaşıb, onu bağrına basdı və “Düzələr qoca” dedi. Ondan sonra isə Solaxay padşah saraya gedib yeni fərman imzaladı. Bu fərmana görə, ölkədə sələmçilik qadağan olundu, amma padşah öz əyanlarını qorxutmamaq üçün sələmçilik hüququnu ancaq saraya yaxın olan tək-tük adamlara verməyi əmr etdi. Sonra isə keçdi əcnəbi tacirlərin işinə: gömrük haqqı iki-üç dəfə artırıldı, ən varlı əcnəbilər qovuldu, onların malını-mülkünü saraya yaxın olan, güvəndiyi əyanlara qohumluğu çatan şəxslərə verdi. Və beləcə, ölkədə bir neçə günlük də olsa, sevinc və şadyanalıq hökm sürdü. Amma sonra….

Sonrasını padşah belə gözləmirdi. Vergilər hər ay yığılırdı axı, fərman da ötən ayın sonunda verilmişdi. Camaat vergi verməlidir, amma pulları yoxdur. Sələm verəcək adam da tapa bilmirlər. Yavaş-yavaş Solaxay padşah başqa şəhərlərdən vergiyığanların döyülüb qovulduğu xəbərlərini almağa başladı. Hətta bir şəhərdə valinin evini yandırmışdılar. Sonra paytaxtda ara qızışdı. Cavan-cayıl meydana çıxdı. Sən demə, padşahdan incik düşən əcnəbi tacirlər və sələmçilər altdan-altdan ara qarışdırırdı. Və beləcə, bircə ayın içində əliyalın etirazlar silahlı üsyana çevrildi. Cavanlar silah alıb dağlara çıxdılar. Padşahın bitli-birəli ordusu gözüqızmış üsyançılarla bacarmırdı. Orduda olmayan tüfənglər və toplar üsyançılarda görünürdü.  Əcnəbilər həm üsyançılara silah ötürür, həm də padşaha silah satırdı. Padşah da məcbur qalmışdı ki, xəzinəni silah-sursata versin.

Nağıl dili yüyrək olar. Cəmi üç ay içində xəzinə boşaldı, rəiyyətin yarıdan çoxu üsyançıların tərəfinə keçdi. Başçıları da bilinmirdi ki, padşah bir casus göndərib öldürtsün. Onunla qan düşməni olan hər kəs bir üsyançı dəstəsi yaradırdı.

Solaxay padşah bir səhər nə düşündüsə, yenidən təğyiri-libas oldu, bazarda sələmçilərdən gileylənən o qocanı axtarmağa başladı. Axşama qədər axtardı, sonda qocanı şəhərin kənarındakı bir daxmada, xəstə halda yatarkən tapdı. Yorğan-döşəyi olmayan qoca bir yamaqlı gödəkçəni üstünə sərib öskürə-öskürə Əzrayılı gözləyirdi. Yanında qayğısına qalacaq kimsə də yox idi.

Padşah ona yaxınlaşıb dedi:

– Qoca! Məni tanıdınmı? Bax, ölkədə üsyandır. Aləm bir-birinə qarışıb. Padşah nə etsin ki, ara sakitləşsin? Bu haramzadalar ondan necə əl çəkər? Hə, qoca? Səninləyəm…

Qoca öləziyən gözlərini ona yönəltdi, öskürə-öskürə dedi:

– Ay yazıq! Elə bilirsən, sənin padşah olduğunu bilmirdim? Mən səndən qorxmuram daha. Onsuz da ölürəm, amma bil ki, sən də o haramzadalardan birisən. Onları öz haramına şərik etməyincə, səni rahat buraxmayacaqlar. Amma heyif o cavan uşaqlardan… Oyuna gedirlər…

Qoca daha heç nə demədi. Pıçıltı ilə kəlmeyi-şəhadətini oxuyub, gözüaçıq vəziyyətdə canını tapşırdı. Amma padşaha yeni yol da göstərmişdi. Və padşah bu yola düzələrək, sələmçiləri də, əcnəbi tacirləri də özünə şərik etdi. Hamısına hər cür şərait yaratmağa söz verdi, amma bir şərtlə ki, gəlirin əlli faizi onundur. Bu şərt hamını qane edirdi. Sərvət xalqın idi, əsas bölüşməkdirsə, o da baş tutdu.

Və beləcə, Solaxay padşah ölkəni hələ uzun illər, heydən düşüb ölənə qədər idarə etdi. Onun nağılı isə heç vaxt bitmədi. Elə ona görə də, göydən üç alma nədir, bir almanın tumu belə düşmədi.

Advertisements

Bir cavab yazın

Sistemə daxil olmaq üçün məlumatlarınızı daxil edin və ya ikonlardan birinə tıklayın:

WordPress.com Loqosu

WordPress.com hesabınızdan istifadə edərək şərh edirsinz. Çıxış / Dəyişdir )

Twitter rəsmi

Twitter hesabınızdan istifadə edərək şərh edirsinz. Çıxış / Dəyişdir )

Facebook fotosu

Facebook hesabınızdan istifadə edərək şərh edirsinz. Çıxış / Dəyişdir )

Google+ foto

Google+ hesabınızdan istifadə edərək şərh edirsinz. Çıxış / Dəyişdir )

%s qoşulma